Grajewo StronyPodlasia.pl

Nowe ekoschematy, dopłaty „rolno‑środowiskowo‑klimatyczne” (np. ochrona torfowisk) i ich realna szansa na realizację w Podlasie

Zielona „przymusowość” czy szansa dla Podlasia?

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyraźnie zaznacza, że Plan Strategiczny WPR 2023–2027 ma silniejsze niż dotąd ukierunkowanie na ochronę klimatu, bogactwo gatunkowe oraz racjonalne gospodarowanie zasobami naturalnymi – wodą, glebą, powietrzem. W miejscu dotychczasowych płatności za „zazielenienie” wprowadza się teraz ekoschematy, czyli dobrowolne działania rolnicze mające realny efekt ekologiczny, a jednocześnie opłacane z budżetu WPR.

W ramach PS WPR wprowadzono m.in. ekoschematy takie jak: rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi (w formie punktowej, 1 pkt ≈ 100 zł), obszary z roślinami miododajnymi, prowadzenie produkcji w systemie integrowanym, biologiczna ochrona upraw, retencjonowanie wody czy ekstensywne wypasy na terenach użytków gospodarczo‑leśnych. Dla województwa podlaskiego, gdzie występuje sporo pól i zielonych przestrzeni, to oznacza zarówno nowe narzuty, jak i szansę na dodatkowe dopłaty wtedy, gdy rolnik świadomie zainwestuje w praktyki „zielonej” gospodarki.

Torfowiska, GAEC i „dobrowolne ograniczenia”

Wśród najbardziej spornych, ale zróżnicowanych podlaskim krajem elementów są zasady z zakresu ochrony torfowisk i terenów podmokłych, które weszły w skład nowej warunkowości (GAEC‑2). Polscy przedstawiciele w Parlamencie UE zwracali uwagę, że ta tematyka ma być uwzględniana zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza nimi, z uwzględnieniem ochrony cennych siedlisk przyrodniczych – m.in. torfowisk.

Nowelizacją ustawy o Planie Strategicznym WPR z 2026 r. udało się częściowo „zmiękczyć” dotychczasowe zapisy:

• wprowadzono dobrowolne wsparcie dla gospodarstw objętych normą GAEC 2 (ochrona torfowisk i obszarów podmokłych),

• proponuje się recenzję zamiast surowych sankcji: elastyczniejsze zasady, a realne rekompensaty za ograniczenia wynikające z ochrony środowiska.

W praktyce dla podlaskich rolników to oznacza, że nie zawsze trzeba zrezygnować z eksploatacji torfowisk, ale można wybrać obszary, które zechcą ochronić, aby otrzymać dopłatę rolno‑środowiskowo‑klimatyczną (np. zachowanie suchej biotopowości, ograniczenie drenażu, ochrona rosnących tam gatunków roślin). Problemem pozostaje jednak stopień zrozumienia zapisów, a także dostępność doradztwa – w wielu gminach nadal brakuje wizji konkretnej, jak dokładnie zastosować ekoschematy  do lokalnej gospodarki (mlecznej, zbóż, pastwisk, lasów).

Czy podlaskie gospodarstwa zdążą?

Na podstawie dotychczasowych doświadczeń z PROW i nowych zapisów PS WPR można stwierdzić, że Podlasie ma szansę na skuteczne wykorzystanie ekoschematów, ale warunki sukcesu są zmiennikowe:

• Plusy Podlasia:

  • wysoki poziom „naturalności” krajobrazu – duża liczba pastwisk, terenów podmokłych, torfowisk, lasów, co sprzyja ekoschematom (np. wypas ekstensywny, zielone ścierniska, obszary miododajne).

  • rozwinięte już programy PROW: dzięki inwestycjom w nowoczesne budynki, maszyny i technologie rolnicy z regionu sprawnie zareagowali na potrzeby modernizacji, a gospodarstwa mleczne są szczególnie elastyczne finansowo.

• Zagrożenia i bariera:

  • brak jasnych, lokalnych przewodników – wielu rolników nie wie, jakie konkretne czynności obejmie konkretny ekoschemat (np. „rolnictwo węglowe” czy „wypas na TUZ”), a zasady są często opisane w języku „unijnym”.

  • ryzyko „płytkiej realizacji” – zbyt wielu gospodarstw może ograniczyć się do formalnego spełnienia minimum (np. zasiać 10% zielonego ścierniska), nie angażując się w realne zwiększenie kapitału glebowego czy biologicznego.

  • konkurencja z innych regionów – jeśli reszta Polski szybciej zrozumie system punktowy, inni rolnicy mogą otrzymać część dostępnych środków, a Podlasie pozostanie z minimalnym dotowaniem dla rolników zamiast realnej „dodanej wartości” dla środowiska.

Czy ekoschematy rzeczywiście zmienią podlaskie rolnictwo?

Ekoschematy rolno‑środowiskowo‑klimatyczne, w tym ochrona torfowisk, rolnictwo węglowe, zielone ścierniska czy obszary miododajne, mają realną szansę na zmianę modelu produkcji w Podlasie – jeśli zostaną poparte lokalnym doradztwem, jasnymi przykładowymi projektami i nastawieniem samorządów. Ministerstwo zaznacza, że nowe przepisy łączą ochronę środowiska z realnym wsparciem finansowym, a nie tylko sankcjami – co jest kluczowe dla rolników z regionu, gdzie dochody z gospodarstw są często niskie, a koszty inwestycji rosnące.

Podsumowując, podlaskie gospodarstwa teoretycznie mogą „zdążyć ze zmianami” w Programie Strategicznym WPR, ale kluczowe będą:

• intensywne szkolenia i doradztwo na poziomie województwa,

• wspólne działania grup rolniczych (np. w ramach inicjatywy LEADER),

• oraz strategiczny wybór ekoschematów – takich, które realnie zwiększają atrakcyjność gospodarstwa (np. wypas ekstensywny, produkty z obszarów miododajnych) zamiast tylko minimalnie „zaspokoić” wymagania Unii.

Źródła:

• Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Programowanie PS WPR 2023–2027 („Programowanie PS WPR”) – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/programowanie-ps-wpr

• Ministerstwo Rolnictwa – Plan Strategiczny WPR 2023–2027 (pełna wersja, PDF) – https://pswpr.malopolska.pl/strona/87-plan-strategiczny-dla-wspolnej-polityki-rolnej-na-lata-2023-2027

• Rządowe nowelizacje PS WPR z 2026 r. („Rząd luzuje zasady WPR…” – AgroNews / Ś ODR) – https://agronews.com.pl/artykul/rzad-luzuje-zasady-wpr-rolnicy-dostana-wiecej-swobody-i-nowe-wsparcie

• Konferencja PROW i PS WPR w Białymstoku – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/prow-i-plan-strategiczny-wpr–konferencja-w-bialymstoku

• Ekoschematy Rolnictwo węglowe i inne obszarowe – https://www.ppr.pl/wiadomosci/plan-strategiczny-wpr-na-lata-20232027-zmodyfikowany / https://www.sodr.pl/