Zbliżają się obchody 235. rocznicy Uchwalenia Konstytucji 3 Maja
Historyczny Kontekst Uchwalenia Konstytucji
Konstytucja 3 Maja została przyjęta 3 maja 1791 r. przez Sejm Czteroletni w Warszawie, w obliczu kryzysu państwa po rozbiorach i słabości ustroju szlacheckiej demokracji. Inspiracją były idee Oświecenia – Monteskiusz, Rousseau i amerykańska konstytucja – a reformatorzy jak Hugo Kołłątaj, Stanisław Małachowski i król Stanisław August Poniatowski dążyli do wzmocnienia władzy centralnej.
Dokument liczył 11 artykułów, wprowadzając monarchię dziedziczną (z dynastią Wettynów), trójpodział władzy (ustawodawczą – parlament, wykonawczą – król z Strażą Praw, sądowniczą – niezależne sądy) oraz ochronę chłopów przed pańszczyzną i prawa mieszczan.
Obraz Kazimierza Wojniakowskiego ukazuje moment uchwalenia Konstytucji w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego.
Główne Postanowienia i Znaczenie
-
Monarchia dziedziczna: Zakończyła liberum veto i wolną elekcję, ograniczając anarchię sejmików.
-
Prawa społeczne: Zrównanie mieszczan ze szlachtą w prawach osobistych, ochrona chłopów jako poddanych państwa.
-
Religia: Katolicyzm dominujący, ale tolerancja dla innych wyznań.
Znaczenie było ogromne – Konstytucja miała uratować Rzeczpospolitą przed upadkiem, ale obowiązywała tylko rok, obalona przez interwencję Rosji i Targowicę, co przyspieszyło II rozbiór.
Dziedzictwo i Współczesne Obchody
Konstytucja stała się symbolem patriotyzmu podczas zaborów – zakazana, ale czczona w powstaniach. Dziś 3 Maja to święto państwowe z uroczystościami w Warszawie (msza w archikatedrze św. Jana, defilada WP) i lokalnie: msze, apele, koncerty.
W 2026 r. zaplanowano obchody w Zgorzelcu, Ciężkowicach, Zakopanem i Hajnówce – parady, wystawy historyczne i pikniki edukacyjne dla dzieci. To okazja do refleksji nad suwerennością w dobie UE i NATO.
Strona tytułowa oryginalnego wydania Konstytucji z 1791 r.
235 lat później Konstytucja przypomina o reformach w kryzysie – Polska czerpie z niej tradycję konstytucyjną (Ustawa Zasadnicza 1997). W erze wyzwań geopolitycznych (wojny na świecie, niepewne rządy w innych krajach) symbolizuje jedność i nowoczesność.
Źródło:
-
Konstytucja 3 maja – Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja_3_maja
