Koniec z „upokarzaniem obywateli”? Do Sejmu trafił projekt likwidacji systemu kaucyjnego
System kaucyjny w Polsce, który funkcjonuje od 1 października 2025 roku, może zostać całkowicie zlikwidowany niespełna rok po jego uruchomieniu. Grupa 17 posłów Konfederacji, na czele z reprezentującym wnioskodawców posłem Grzegorzem Płaczkiem, złożyła w Sejmie oficjalny projekt nowelizacji ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Dokument zarejestrowany 6 sierpnia 2026 roku zakłada całkowite uchylenie przepisów zmuszających Polaków do gromadzenia niezgniecionych butelek i puszek oraz odnoszenia ich do sklepów w celu odzyskania pieniędzy.
W uzasadnieniu projektu autorzy ostro krytykują dotychczasowy mechanizm, nazywając go regulacją „fundamentalnie wadliwą” zarówno pod względem legislacyjnym, jak i praktycznym. Zwracają uwagę na szereg problemów społecznych, logistycznych oraz finansowych, które bezpośrednio dotykają konsumentów i samorządy.
Główne argumenty autorów projektu: Dlaczego system ma zniknąć?
Wnioskodawcy sformułowali precyzyjne zarzuty wobec obowiązujących zasad zwrotu opakowań, wskazując na negatywne konsekwencje dla budżetów domowych i codziennego komfortu życia:
-
- Upokarzanie obywateli i uciążliwość: Przeciwnicy kaucji wskazują na absurd konieczności magazynowania wielkich, niezgniecionych butelek w domach. Konsumenci czują się niekomfortowo, nosząc do sklepów wielkie worki z pełnogabarytowymi odpadami. Problem pogłębiają stale psujące się, przepełnione butelkomaty oraz fakt, że około 35% zwrotów jest bezpodstawnie odrzucanych przez automaty (np. z powodu minimalnego uszkodzenia etykiety).
- Dyskryminacja seniorów i wykluczenie terytorialne: Projektodawcy alarmują, że system uderza w osoby starsze, z niepełnosprawnościami oraz mieszkańców wsi i małych miasteczek. Sieć automatów skupia się głównie w dużych aglomeracjach. Generuje to absurd ekologiczny – zmusza ludzi do dedykowanych wyjazdów samochodami osobowymi tylko po to, by odzyskać kaucję, co przeczy idei ochrony środowiska.
- Chaos informacyjny i finansowy konsumentów: Kaucja (50 groszy za plastiki do 3 l i puszki do 1 l oraz 1 zł za szkło do 1,5 l) zauważalnie podniosła koszty codziennych zakupów. Czteroosobowa rodzina, która z braku czasu lub bliskiej lokalizacji automatu rezygnuje ze zwrotu, traci rocznie od 240 do 300 zł.
- Straty finansowe samorządów: Wprowadzenie systemu odcięło lokalne sortownie i gminy od najbardziej wartościowych odpadów, takich jak czyste aluminium i tworzywa PET. Przejęcie ich przez zewnętrznych operatorów niszczy ekonomikę gminnych systemów odpadowych i może prowadzić do wzrostu opłat za wywóz śmieci dla mieszkańców.
Głosy krytyczne płyną nie tylko z opozycji. Niektórzy politycy koalicji rządzącej również krytykują kłopotliwe przepisy. Poseł Robert Dowhan w rozmowie z mediami przyznał wprost: „Zrobiliśmy z ludzi śmieciarzy. Wozimy te śmierdzące rzeczy w samochodach, potem stoimy w kolejkach, aby odzyskać swoje pieniądze. A przecież system segregacji działał dobrze”.
Co zakłada projekt w miejsce kaucji?
Gdyby poselska nowelizacja weszła w życie, system kaucyjny przestałby funkcjonować po sześciomiesięcznym okresie przejściowym. Zezwolenia operatorów wygasłyby, a dodatkowe opłaty zniknęłyby z paragonów.
-
- Powrót do żółtych pojemników: Selektywna zbiórka plastiku i metalu powróciłaby w całości do tradycyjnego systemu gminnego.
- Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta (ROP): Finansowanie zbiórki i recyklingu miałyby w większym stopniu pokrywać firmy wprowadzające opakowania na rynek.
- Wyjątek dla gigantów: Obowiązek prowadzenia selektywnej zbiórki opakowań na własny koszt zostałby utrzymany jedynie dla sklepów wielkopowierzchniowych powyżej 2000 mkw.
Przyszłość projektu w parlamencie
Projekt został skierowany do opinii Biura Legislacyjnego oraz Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, które ocenią m.in. skutki finansowe propozycji. Przed autorami stoi jednak duże wyzwanie legislacyjne. Unijne rozporządzenie w sprawie opakowań (PPWR) nakłada na Polskę obowiązek osiągnięcia wysokich poziomów zbiórki odpadów do 2029 roku. Całkowite zniesienie kaucji wymagałoby przedstawienia rygorystycznego, alternatywnego planu przed Komisją Europejską, by uniknąć wielomilionowych kar.
Ważne dla konsumentów: Złożenie projektu nie zmienia obecnie obowiązującego prawa. Do momentu ewentualnego przegłosowania ustaw, podpisania jej przez Prezydenta i upływu vacatio legis, system kaucyjny działa bez zmian – kaucje są pobierane, a opakowania należy oddawać na dotychczasowych zasadach.
Źródła:
- Gazeta.pl (Next): Chcą likwidacji systemu kaucyjnego. Projekt już w Sejmie. Zaskakujące poparcie: https://next.gazeta.pl/next/7,172392,32959463,chca-likwidacji-systemu-kaucyjnego-projekt-juz-w-sejmie-zaskakujace.html
- Forsal.pl: Do Sejmu trafił poselski projekt likwidacji systemu kaucyjnego: https://forsal.pl/gospodarka/aktualnosci/artykuly/11285713,koniec-placenia-kaucji-i-powrot-do-wyrzucania-plastikowych-butelek-i-puszek-do-zoltych-pojemnikow-do-sejmu-trafil-projekt-likwidacji-systemu-kaucyjnego.html
- Wirtualna Polska (WP Tech): Koniec kaucji za butelki? Projekt wpłynął do Sejmu: https://tech.wp.pl/koniec-kaucji-za-butelki-projekt-wplynal-do-sejmu,7316606893058112a
- Skarbiec.biz: Koniec systemu kaucyjnego? Konfederacja złożyła projekt jego likwidacji: https://skarbiec.biz/gospodarka/handel/system-kaucyjny-likwidacja-projekt-sejm
