Prawnik w chmurze algorytmów. Dlaczego ślepe zaufanie do AI w sądzie to śmiertelne zagrożenie dla sprawiedliwości?
Wykorzystywanie generatywnej sztucznej inteligencji (AI) do pisania pism procesowych stało się jednym z najbardziej ryzykownych trendów we współczesnej adwokaturze. Choć programy takie jak ChatGPT czy zaawansowane boty obiecują błyskawiczną analizę tysięcy dokumentów i automatyzację pracy, ich bezkrytyczne stosowanie niesie za sobą katastrofalne skutki. Naruszenie tajemnicy adwokackiej, zjawisko tzw. „halucynacji prawnych” oraz ryzyko utraty prawa do wykonywania zawodu to problemy, przed którymi oficjalnie stanął już polski samorząd prawniczy. Praktyka ta uderza w sam fundament relacji klient-prawnik i zagraża wynikom postępowań sądowych.
Pułapka „zmyślonego prawa”, czyli zjawisko halucynacji AI
Największym technicznym i merytorycznym problemem modeli językowych jest to, że nie zostały one stworzone do mówienia prawdy, lecz do przewidywania najbardziej prawdopodobnego ciągu słów. W świecie prawa, gdzie każde słowo i przecinek mają znaczenie, prowadzi to do tzw. halucynacji AI – sytuacji, w której sztuczna inteligencja z pełnym przekonaniem zmyśla przepisy, sygnatury akt, a nawet całe wyroki sądowe.
W historii prawa zapisały się już głośne przypadki (m.in. amerykańska sprawa Mata v. Avianca), gdzie prawnicy użyli AI do przygotowania argumentacji, a system wygenerował opisy nieistniejących procesów i precedensów. Sędziowie błyskawicznie wykryli oszustwo, co skończyło się dla pełnomocników karami finansowymi i postępowaniami dyscyplinarnymi. Przenoszenie takich „praktyk” na grunt polskiego prawa grozi wprowadzeniem sądu w błąd i natychmiastowym przegraniem sprawy.
Dlaczego wykorzystywanie AI w obecnej formie jest niebezpieczne?
Wprowadzenie sztucznej inteligencji do codziennej praktyki prawniczej bez odpowiednich filtrów bezpieczeństwa generuje trzy kluczowe zagrożenia:
-
- Złamanie tajemnicy zawodowej: Wrzucenie do publicznego narzędzia AI szczegółów sprawy, danych osobowych klienta, umów handlowych czy strategii procesowej oznacza przekazanie tych danych zewnętrznej firmie technologicznej. To drastyczne złamanie poufności, na którą nakładają nacisk Prawo o adwokaturze i Ustawa o radcach prawnych.
- Brak odpowiedzialności algorytmu: Sztuczna inteligencja nie ponosi odpowiedzialności cywilnej ani karnej za błędy. Jeśli AI przeoczy kluczowy termin procesowy lub błędnie zinterpretuje przepis, konsekwencje finansowe i życiowe ponosi wyłącznie klient, a dyscyplinarne – prawnik, który podpisał się pod pismem.
- Zagrożenie dla młodych kadr: Zastępowanie młodych prawników, aplikantów i asystentów sztuczną inteligencją w pisaniu prostych pism czy analizie umów odcina nowe pokolenie od możliwości nauki rzemiosła.
Co na to prawo? Nowe, twarde zasady w polskim Kodeksie Etyki Adwokackiej
Skala problemu i tempo rozwoju technologii sprawiły, że polskie organy nadzorcze musiały zareagować. Podczas posiedzenia plenarnego w czerwcu 2026 roku Naczelna Rada Adwokacka (NRA) przyjęła oficjalną uchwałę nowelizującą Kodeks Etyki Adwokackiej, stawiając jasne granice użytkowania technologii.
Do kodeksu dodano zupełnie nowy § 23e, który wprost reguluje zasady korzystania z systemów opartych na sztucznej inteligencji. Wprowadzone przepisy opierają się na zasadzie humanocentryzmu i neutralności technologicznej, nakładając na adwokatów bezwzględne obowiązki:
-
- Charakter wyłącznie wspomagający: Narzędzia AI mogą jedynie pomagać adwokatowi, ale pod żadnym pozorem nie mogą go zastępować ani przejmować funkcji decyzyjnych w zakresie ocen prawnych i rekomendacji.
- Zakaz wycieku tajemnicy zawodowej: Nowy przepis zabrania wprowadzania, udostępniania lub dopuszczania do przetwarzania informacji objętych tajemnicą zawodową przez systemy, których mechanizmy działania nie zapewniają należytej i pełnej ochrony tych danych.
- Bezwzględna weryfikacja (Zakaz ślepego zaufania): Zaniechanie przez adwokata własnej oceny i weryfikacji rezultatu działania sztucznej inteligencji zostało uznane za bezpośrednie naruszenie interesu klienta. Prawnik ponosi pełną, osobistą odpowiedzialność za formę i treść pism.
- Zaostrzenie ochrony przy przesyłaniu danych: Zmieniono również § 19 ust. 6 kodeksu. Wskazano w nim, że przesyłanie poufnych informacji za pomocą środków elektronicznych (w tym narzędzi chmurowych AI) wymaga teraz od adwokata zachowania szczególnej ostrożności.
Podsumowanie
Sztuczna inteligencja nie jest i w najbliższym czasie nie będzie samodzielnym prawnikiem. Prawnicy, którzy oddają kontrolę nad pismami procesowymi algorytmom bez własnej, rzetelnej weryfikacji, ryzykują utratę prawa do wykonywania zawodu oraz działają na szkodę swoich klientów. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Naczelnej Rady Adwokackiej technologia ma prawo wspierać ludzki umysł, ale w świecie paragrafów nic nie zwolni człowieka z osobistej odpowiedzialności za los drugiego człowieka.
Źródła:
- Analiza konsekwencji bezrefleksyjnego korzystania ze sztucznej inteligencji, w tym ryzyko postępowań korporacyjnych i dyscyplinarnych: Dziennik Gazeta Prawna: https://www.gazetaprawna.pl/prawnik/zawody-prawnicze/artykuly/11298482,utrata-prawa-do-wykonywania-zawodu-prawnika-za-korzystanie-z-ai-pierw.html
- Przypadki, w których sztuczna inteligencja zmyślała precedensy sądowe i podpowiadała pełnomocnikom fikcyjne wyroki: Portal Rzeczpospolita: https://www.rp.pl/sady-i-trybunaly/art38589161-chatgpt-podpowiadal-prawnikom-falszywe-wyroki-wszystko-wydalo-sie-w-sadzie
- Omówienie konieczności zachowania odporności na halucynacje algorytmów w codziennej pracy pełnomocnika: Serwis Prawo.pl: https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/prawnik-musi-byc-odporny-na-halucynacje-ai,1549852.html
- Zmiany w Kodeksie Etyki Adwokackiej dotyczące dopuszczalności stosowania technologii wyłącznie w roli pomocniczej: Artykuł w Rzeczpospolitej – Zawody Prawnicze: https://www.rp.pl/zawody-prawnicze/art44636171-nra-zmienila-kodeks-etyki-adwokat-moze-korzystac-z-ai-ale-tylko-pomocniczo
- Szczegółowe omówienie ryzyk prawnych, etycznych oraz technicznych związanych z implementacją AI w kancelariach: Serwis Prawo.pl – Ryzyka AI: https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/korzystanie-z-narzedzi-ai-przez-prawnikow-wymaga-oceny-ryzyka,1549850.html
- Informacje o odpowiedzialności i sprawach sądowych związanych z halucynacjami AI (Mata v. Avianca): Artykuł ekspercki Wolters Kluwer Polska: https://www.wolterskluwer.com/pl-pl/expert-insights/ai-w-prawie-ryzyka-odpowiedzialnosc-art-126-2
- Oficjalny komunikat o zmianach w Kodeksie Etyki Adwokackiej podjętych w czerwcu 2026 r.: Serwis Naczelnej Rady Adwokackiej:
- Analiza nowych przepisów (§ 23e i § 19) oraz zasad humanocentryzmu w etyce zawodowej: Portal Prawo.pl – Nowe zasady etyki: https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/ai-w-sluzbie-adwokata-nra-zmienia-zasady-etyki,1542491.html
- Treść nowo dodanego przepisu § 23e i zakres odpowiedzialności: System Informacji Prawnej LEX: https://sip.lex.pl/akty-prawne/akty-korporacyjne/zmiany-w-zbiorze-zasad-etyki-adwokackiej-i-godnosci-zawodu-kodeks-290721765
